YAŞ MEYVE SEBZE LİDER SEKTÖR

İhracatın sektörlere göre dağılımında yaş meyve sebze sektörünün ilk beş içerisinde yine birinci sırada yer aldığını açıklayan Ümit Mirza Çavuşoğlu, “Yaş meyve sebze sektörü geçen yılın mart ayına kıyasla ihracatını ciddi oranda artırmayı başardı. Sektörün en fazla ihraç ettiği ürün, bu dönemde de biber oldu" diye konuştu.

DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER İLK 5'E GİRDİ

İkinci sırada maden ve metaller sektörünün yer aldığını belirten Çavuşoğlu, “Sektörün sürükleyici ürünü yine doğaltaş oldu. Maden ve metaller sektörü, sektör bazında gerileme yaşarken, mermer ihracatımız artış sergiledi. Sektörlerin aylık bazda dağılımına bakıldığında dikkat çekici hususun demir ve demir dışı metaller sektörünün yeniden ilk beş arasına girmesi oldu" dedi.

124 ÜLKEYE İHRACAT

Bölgeden mart ayında 124 ülkeye ihracat gerçekleştirildiğini belirten Çavuşoğlu, “Bu tablo, bölge firmalarımızın dış ticaret alanında ne kadar öne çıktığını ve başarılı olduğunun da göstergesi. Verilere bakıldığında 8 ülkede 10 milyon dolar barajının aşıldığı, 45 ülkede ise 1 milyon dolar barajının aşıldığı görüldü. Romanya ilk defa aylık bazda en fazla ihracat gerçekleştirilen ülke oldu" dedi.

BULGARİSTAN, İSPANYA VE KKTC

En fazla ihracat yapılan ilk 5 ülke dışındaki diğer ülkelere dikkati çeken Çavuşoğlu, “Yüzde 50 ihracat artışı ve 11,6 milyon dolar ihracatla Bulgaristan. Yüzde 67,62 oranında artış ve 10,2 milyon dolar ihracatla İspanya, yüzde 47,75 oranında artış ve 6,1 milyon dolar ihracatla yavru vatan KKTC oldu" diye konuştu.

MALDİV ADALARI VE BERMUDA'YA REKOR ARTIŞ

Mart ayında Maldiv Adaları'na yüzde 1263 oranında artışla 5,3 milyon dolarlık ihracat yapıldığını da belirten Çavuşoğlu, “Maldiv Adaları'na geride kalan aylarda da dikkat çekici ihracat gerçekleştirilmişti. Bu ay ihracat gerçekleştirilen ülkeler arasında en dikkat çekici olanı ise Bermuda oldu. 2025 yılında 400 bin dolarlık ihracatın gerçekleştirildiği Bermuda'ya mart ayında 4 milyon dolarlık ihracat gerçekleşti" dedi.

İLK ÇEYREKTE LİDER SEKTÖRLER

Bölgeden yılın ilk çeyreğinde gerçekleşen ihracatta yaş meyve sebze sektörünün yine ilk sırada olduğunu açıklayan Çavuşoğlu, “Sektörümüz yüzde 17,52 oranında artış ile 290,4 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Sektörümüzün en fazla ihraç ettiği ürün ise yüzde 41,50 oranında artış ve 114,2 milyon dolar ile biber oldu. İhracatta altın çağını yaşayan biber, bu verilerle yaş meyve sebze ihracatının yaklaşık yüzde 40'ını oluşturdu. Biber gibi dikkat çekici bir başarı grafiği sergileyen diğer ürünümüz ise mermer ağırlıklı doğaltaş oldu. Maden ve metaller sektörümüz yılın ilk çeyreğinde 0,43 oranında artışla 110 milyon dolar ihracat gerçekleştirirken, bu ihracatın 80,9 milyon dolarını doğaltaş ihracatımız oluşturdu" dedi.

ÜLKELERE GÖRE İHRACAT

İlk çeyrek döneminde ihracat gerçekleştirilen ülke sayısının 152'ye yükseldiğini de açıklayan BAİB Başkanı Çavuşoğlu, şöyle devam etti:

“Toplam 1525 firmamızla ihracat gerçekleştirdiğimiz 152 ülkenin 69'una 1 milyon dolar üzerinde ihracat gerçekleştirilirken, 36 ülkeye 5 milyon doların üzerinde, 19 ülkeye 10 milyon doların üzerinde ihracat gerçekleştirildi. İlk sıralarda yer alan ülkelere gerçekleşen ihracat artışı Rusya haricinde dikkat çekici oranlara ulaştı. İlk 5 harici ülkelere ait verilere bakıldığında Bulgaristan'a yüzde 36,10 oranında artış ile 29,4 milyon dolar, Polonya'ya yüzde 59,81 oranında artışla 25,2 milyon dolar, İspanya'ya yüzde 65,40 oranında artışla 20,5 milyon dolar ihracat gerçekleştiği görüldü. Aylık bazda da ciddi ihracatın gerçekleştiği Maldiv Adaları'na 3 aylık dönemde yüzde 915 oranında artışla 17,9 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiği görüldü."

AV SEZONU SONA ERİYOR
1 Eylül 2025’te başlayan balık avı sezonu, 15 Nisan itibarıyla sona erecek. Bu tarihten sonra gırgır, trol ve büyük balıkçı tekneleriyle avlanma yasak olacak. Yasak süresi boyunca denizlerdeki ekosistemin korunması ve balık stoklarının sağlıklı şekilde yenilenmesi hedefleniyor. Av yasağının sadece büyük balıkçı teknelerini kapsadığını, küçük ölçekli amatör balıkçılığın ise bazı sınırlamalar çerçevesinde devam edebileceğini belirtildi. Av yasağı, 1 Eylül 2026 tarihinde sona erecek ve denizler tekrar balık avına açılacak.

ANTALYA’DA TEZGAHLARDA BALIK FİYATLARI
Av yasağı öncesinde Antalya’daki balık pazarlarında fiyatlar dikkat çekiyor. Tezgahlarda çipura kilogramı 450 TL’den satılırken, kaya levrek 515 TL, Karadeniz somon 360 TL seviyesinde bulunuyor. Mercan ve istavritin kilogram fiyatı 260 TL olarak görülürken, hamsi 200 TL’den alıcı buluyor. Deniz ürünleri arasında ise jumbo karides 800 TL, bülbül kalamar ise 500 TL’den satışa sunuluyor.

Pazardaki satıcılar, av yasağının yaklaşmasıyla fiyatlarda artış yaşanabileceğini, vatandaşların ve restoranların sezonun son günlerinde balığa olan talebinin arttığını ifade ediyor. Özellikle yumurtlama dönemine giren türlerde av yasağının balık stoklarının korunması açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtiliyor.

DOMATESTE MİKTAR AZALDI FİYAT ARTTI

Mart ayında domates fiyat endeksi yıllık bazda yüzde 85,95 artarken, miktardaki artış yüzde 0,1 olarak gerçekleşti. Mart ayında meyve fiyat endeksi yıllık bazda yüzde 25,85 artarken, bu artış miktardaki yüzde 30,26 artışa rağmen gerçekleşti. Mart ayında sebze fiyat endeksi yıllık bazda yüzde 59,56 artarken, bu artış miktardaki yüzde 12,10 artışa rağmen gerçekleşti. Mart ayında, son 7 yılın verileri dikkate alındığında domates ve sebze satış miktar endeksleri ortalama civarında, meyve satış miktar endeksi ortalamanın üzerinde, domates, meyve ve sebze fiyat endeksleri ise ortalama civarında tabloya yansıdı.

Mart ayında domates işlem miktar endeksi yüzde 8,98 artarken, işlem fiyat endeksi yüzde 28,85 artış gösterdi. Son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında, işlem miktar endeksi 7'nci en büyük artış, son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında işlem fiyat endeksi 5'inci en büyük artış olarak kaydedildi.

Mart ayında meyve işlem miktar endeksi yüzde 15,82 artarken, işlem fiyat endeksi yüzde 5,95 artış gösterdi. Son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında işlem miktar endeksi 2'nci en büyük artış, son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında işlem fiyat endeksi 6'ncı en büyük artış olarak kaydedildi.

Mart ayında sebze işlem miktar endeksi yüzde 20,25 artarken, işlem fiyat endeksi yüzde 21,56 artış gösterdi. Son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında, işlem miktar endeksi 4'üncü en büyük artış, son 7 yılın mart ayları dikkate alındığında işlem fiyat endeksi 3'üncü en büyük artış olarak kaydedildi.

Dün doların satış fiyatı 44,4693 lira, euronun satış fiyatı ise 51,6824 lira olmuştu.

“Meydana gelen gecikmelerden dolayı 5510 sayılı Kanunun, 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı çalıştıran iş yerlerinin, 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile diğer sigortalılar ve genel sağlık sigortalılarının, cari dönem sigorta prim borçlarının, yapılandırma/ taksitlendirme/ 6183-48'inci madde taksitlendirme borçlarının, diğer her türlü borcun ve 5510 sayılı Kanununa ve ilgili kanunlara göre yapılan borçlanma (3201 sayılı Kanuna göre yapılanlar dahil) ve ihya kapsamındaki borçların son ödeme tarihi 31 Mart 2026 olanların ödeme süresi 7 Nisan 2026 tarihi saat 23.59'a kadar uzatılmış olup bu tarihe kadar yapılacak ödemeler yasal süresi içerisinde yapılmış sayılacaktır. Sigorta prim teşvik ve desteklerinden yararlanmaya devam edilebilmesi, süresinde ödenmeyen primler nedeniyle gecikme cezası ve gecikme zammına maruz kalınmaması ve yapılandırma ödeme planlarının ihlal edilmemesi açısından belirtilen tarihe kadar ilgili borların ödenmesi önem arz etmektedir."

'FİYAT DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMAYA GİRDİ'

Balcı, 1 Ocak 2025'te ekmeğin kilogram fiyatının 62,5 lira olduğunu kaydederek, "Verilere bakacak olursak 2025 yılından bugüne kadar, yani 15 ayda ekmekteki fiyat artışının yüzde 39 olduğunu görüyoruz. Bunu baz aldığımızda; Türkiye İstatistik Kurumu'nun belirlemiş olduğu 2025 yılındaki enflasyon oranın yüzde 30,89 olduğuna baktığımızda, ocak ayında bunun yüzde 4,84 olarak gerçekleştiği, şubat ayında da yüzde 2,96 olarak gerçekleştiğinden dolayı, yani 14 ayda Türkiye İstatistik Kurumu'nun açıklamış olduğu rakam yüzde 38,69, mart verileri buna dahil değil, ekmekteki fiyat artışının yüzde 39 olduğunu görüyoruz. Yani fırıncı esnafı, enflasyonla mücadele konusunda çok büyük hassasiyet gösterdi. Göstermeye de devam edeceğimizi söyleyebiliriz. Fakat bizim bu göstermiş olduğumuz hassasiyeti, paydaşlarımızın da göstermesi gerekir. Bu süre içerisinde ekmek fiyatı yüzde 39 artarken, yalnız 8 ayda un fiyatının yüzde 45-50 civarında artması kabul edilir bir durum değil. Yani ekmeklik un fiyatında un sanayicileri de fırıncı esnafının gösterdiği hassasiyeti göstermesi gerekir. Bugün itibariyle Ankara, İstanbul, Kocaeli, İzmir, Bursa, Balıkesir, Aydın, Denizli, Sakarya, Düzce, Eskişehir illerinde 200 gram ekmek 17,5 lira veya buna denk gelen 230 gram ekmek 20 lira üzerinden fiyat değişikliği uygulamaya girmiş oluyor. Bugünden itibaren tüm Türkiye'de her il kendi maliyet hesabını yaparak ama kilogram bazda 86 lirayı geçmeyecek şekilde ekmek fiyatını alıp hayata geçirmiş olacak" dedi.

Bahar yağışlarının ardından dağlık ve ormanlık alanlarda doğal yollarla yetişen Kuzugöbeği mantarı, gerek yemeklerde kullanmak için gerekse toplayıp satmak için vatandaşların dağlık kesimlere akın etmesine neden oluyor. Kuzugöbeği Mantarı Manavgat’ta girişimci Ziraat Mühendisi Ömer Şahin’e ilham oldu. Şahin, Seydiler Mahallesi’nde kurduğu laboratuvar ve seralarda Türkiye’de ilk kez ticari anlamda Kuzugöbeği mantarı yetiştirmeyi başardı.

Türkiye’de ilki başardı
Yıllardır Kuzugöbeği mantarı ile ilgili araştırmalar yaptığını belirten Ziraat Mühendisi Ömer Şahin, "Uzun dönemdir kuzugöbeğiyle ilgili araştırmalar yapıyorum. Kendimiz yıllarca doğadan çıkan kuzugöbeklerini üreticilerimizden, çiftçilerimizden, toplayanlarımızdan alarak İzmir'e, ihracatçılarımıza göndermek suretiyle bu işin içerisindeydik. Türkiye'de ilk defa ticari anlamda kuzugöbeği üretimine başladık. Bunun geçmişi dört beş yıla dayanır. Araştırmalar, denemeler, sonuçlandırmalar bu yıl ilk defa dört ayrı seramızda dört ayrı çeşitle üretime başladık. Mutluyum çünkü zor bir süreçti" dedi.

Kuzugöbeğini serada yetiştirdi
Kurduğu laboratuvarda kuzugöbeği tohumlarını ve misallerini üreterek seralarda toprağa diktiklerini belirten Şahin, "Toprağımıza dikimden ekimden sonra onların besi torbalarını da vererek üretim aşamasına başladık. Türkiye'de bir ilk diyorum çünkü ticari anlamda kuzugöbeği üretiminin Türkiye'de olmadığını biliyoruz. İlk defa bu yıl bizler seralarımızda bunun denemesini, üretimini, aşamalarını gerçekleştirmiş olduk. Tabii ki amatör olarak çeşitli ortamlara, kuzugöbeği tohumlarının yayılması şeklinde çalışmalar var. Bunları da takdirle karşılıyoruz. Ancak ticari anlamda ilk defa bu süreci biz tamamladık" ifadelerini kullandı.

"Yeni bir gelir kapısı açıldı"
Muz ve çilekten sonra bölge üreticiler için yeni bir gelir kapısı açılmış olduğunu söyleyen Ziraat Mühendisi Ömer Şahin, "Üreticilerimize yeni bir çeşit, yeni bir bitki, yeni bir gelir kapısı hatta yeni bir ihracat kapısı açmış olmanın gururunu yaşıyorum. Sürdürülebilirliğini tamamladıktan sonra, gördükten sonra üreticilerimize bu konuda danışmanlıklar, yardımlar, tohum üretimiyle, tohumla ilgili ürün vermeler söz konusu olacak. İnşallah üreticilerimize bu bölgede üretilmesi bakımından söylüyorum. Muzdan ve çilekten sonra yeni ama hem gelir kapısı iyi hem de mantarın değeri bakımından, ürünün değeri bakımından çok değerli çok ender bir ürünü yetiştirmiş ve sunmuş olacağız" şeklinde konuştu.

"Yeni bir yemek kültürü oluşuyor"
Kuzugöbeği Mantarının sofralarda yeni bir yemek kültürü oluşturacağının altını çizen Şahin, "Bu yıl ilk defa dört çeşidimizi seralarımıza diktiğimizi söyledim. Onlardan verimler elde ettik ve iç piyasada bunu tükettik. Bu da beni ayrıca sevindirdi. Çünkü iç piyasada bunun değerini bilen zevkini bilen tadını bilen insanlarımız ve işletmelerimiz olduğunu gördük. Daha çok ihracat ürünü derken oysa iç piyasa bunu harcıyor, tüketiyor. Bu geliştikçe yeni bir yemek kültürü alışkanlıklarımızın içerisine girecek. Üreticilerimize bu anlamda danışabilecekleri tohum alabilecekleri bir ortam oluşturmanın da gururunu yaşamış olacağız" dedi.

Toplam 900 kilogram ürün toplandı
Çeşitli parsel denemeleri yaptıklarını ve toplamda 900 kilogram ürün aldıklarını söyleyen Şahin, "Gelecek dönemlerde, gelecek yıllarda bu ürünün sahilden itibaren yukarılara bin 200 metre rakımlara kadar bir ürün yelpazesini dağıtmış olmanın çalışmasını da yapmış olacağız. Hedefimiz dekarda bir ton ürün almaktı. 600-650 kilogram arası ürün aldık. Çeşitli parsel denemelerimiz vardı. Parsel denemelerimizden parsel bazında ürün aldığımız parselleri dekara çevirdiğimizde dokuz 900 kilogramı yakalamış olduk. Hedefimiz bundan sonra dekardan bir ton mantar olmak üzere olacak" ifadelerini kullandı.

Dün doların satış fiyatı 44,4587 lira, euronun satış fiyatı ise 51,3815 lira olmuştu.

Dün doların satış fiyatı 44,4534 lira, euronun satış fiyatı ise 50,9644 lira olmuştu.

İşte Batı Akdeniz Sanayici ve İş İnsanları Federasyonu (BAKSİFED) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Cengiz’in Ekspres’ten Selim Çelik'e verdiği özel röportaj:

1- Sizi bugün bulunduğunuz noktaya taşıyan sürecin başlangıcını merak ediyoruz. Eğitim geçmişiniz ve profesyonel kariyerinizin ilk yılları hakkında neler söylemek istersiniz?

Eğitim hayatıma Manavgat Anadolu Lisesi’nde başladım. Ardından Antalya Metin Nuran Çakallı Anadolu Lisesi’ni tamamladım. Üniversite eğitimimi Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü’nde tamamladıktan sonra, aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı’nda yüksek lisans yaptım. Akademik yolculuğuma Doğu Akdeniz Üniversitesi Turizm Fakültesi Turizm Yöneticiliği bölümünde doktora yaparak devam ettim ve eğitim hayatımı bu şekilde tamamladım.

2- Eğitim hayatınızın ardından iş dünyasına atılma süreciniz nasıl başladı?

İş hayatına atılmam aslında biraz da zorunlulukla, oldukça erken yaşlarda gerçekleşti. Babamın rahatsızlığı nedeniyle ailenin tek çocuğu olarak henüz 15 yaşındayken Side’deki pansiyonumuzda sorumluluk almaya başladım. Bu süreç, hem iş hayatını çok erken tanımamı sağladı hem de bana önemli bir tecrübe kazandırdı. Pansiyon işletmeciliğimiz 2012 yılına kadar devam etti.

3- Gençlik yıllarınızda sizi çok etkileyen kişi ya da olay var mı? Varsa bahsedebilir misiniz?

Çok genç yaşta iş hayatına atılmam nedeniyle aslında pek çok zorlukla karşılaştım. Tecrübesizliğin getirdiği engellerle adeta duvara çarptığım zamanlar oldu. Ancak bu süreçte en büyük gücüm, ailemin bana olan desteğiydi. Özellikle o yaşta bir gence duydukları sınırsız güven, beni en çok etkileyen ve motive eden unsur oldu.

4- İş hayatındaki deneyimlerinizin sizi taşıdığı noktada, bugün BAKSİFED çatısı altında önemli bir sorumluluk üstleniyorsunuz. Bu kapsamda yürüttüğünüz çalışmalar ve geleceğe yönelik projeleriniz nelerdir?

Batı Akdeniz Sanayici ve İş Dünyası Federasyonu’nun iki temel misyonu bulunmaktadır. Bunlardan ilki, üye dernekler arasındaki koordinasyonu ve iletişimi güçlendirmek; ikincisi ise bağlı bulunduğumuz Türk İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) ile derneklerimiz arasında köprü görevi görmektir. Bu doğrultuda, bölge iş dünyasının ortak akıl çerçevesinde hareket etmesini sağlamak, iş birliğini artırmak ve üyelerimizin daha etkin temsil edilmesine katkı sunmak adına çeşitli çalışmalar yürütüyoruz. Önümüzdeki süreçte ise bu yapıyı daha da güçlendirecek, özellikle bölgesel kalkınmaya ve iş dünyasının gelişimine katkı sağlayacak projeleri hayata geçirmeyi hedefliyoruz.

5- BAKSİFED’in TÜRKONFED ile olan ilişkisi kapsamında, geçtiğimiz dönemde Antalya’da düzenlenen TÜRKONFED İş Dünyası Zirvesi de dikkat çekti. Zirvenin Antalya’ya katkıları neler oldu? Önümüzdeki yıllarda bu zirveyi yeniden Antalya’da görebilecek miyiz?

TÜRKONFED 26. İş Dünyası Zirvesi’ni, 28–30 Kasım 2025 tarihleri arasında; jeopolitik çalkantıların, teknolojik ayrışmanın, iklim risklerinin ve küresel korumacılığın arttığı günümüzde, dışa açık kalırken kritik bağımlılıklarını azaltması, dayanıklı ve rekabetçi bir ekonomik yapı inşa etmesi gereken “Küresel Kırılma Döneminde Türkiye” başlığıyla gerçekleştirdik. Bu kapsamda ortaya çıkan çıktıları ve basın yansımalarını çok kıymetli buluyorum. Bu etkinliğin her yıl düzenli olarak Antalya’da yapılması için lobi çalışmalarımız devam ediyor. Bu noktada, başta Konfederasyonumuz İcra Kurulu olmak üzere, konfederasyona bağlı federasyonlardan gelen olumlu geri bildirimler en güçlü motivasyon kaynağımız.

6- BAKSİFED’in bölge ekonomisine katkısını nasıl değerlendiriyorsunuz?

BAKSİFED, üyelerinin ekonomik, sosyal ve ticari gelişimlerini desteklemek amacıyla güçlü bir iş birliği ortamı oluşturur. Bu yapı sayesinde üye dernekler arasında bilgi paylaşımı ve koordinasyon artarken, bölgedeki iş dünyasının ortak akıl çerçevesinde hareket etmesine katkı sağlanmaktadır.

Aynı zamanda BAKSİFED, temsil ettiği geniş yapı ile bölge iş dünyasının ulusal ve uluslararası platformlarda daha etkin bir şekilde yer almasına destek olmakta, bu sayede Antalya ve Batı Akdeniz ekonomisinin daha güçlü ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına katkı sunmaktadır.

7- Antalya ekonomisini bugün en çok etkileyen faktörler neler?

Turizm gelirleri Antalya ekonomisinin ana kaynağıdır. Yabancı turist sayısı ve harcama düzeyi ise bu gelirlerin doğrudan belirleyicisidir. Jeopolitik gelişmeler ve güvenlik algısı, turist akışını hızlı bir şekilde artırıp azaltabilmektedir. Bunun yanı sıra seracılık ve yaş meyve-sebze ihracatı bölgemiz için önemli bir yer tutmaktadır. Bu noktada düşük seyreden döviz kurları hem gelirleri hem de maliyetleri etkilemektedir. Antalya’da sanayi ise turizmi destekleyen ve tarıma dayalı bir yapıdadır. Dolayısıyla Antalya’daki tüm sektörler birbiriyle ekonomik olarak ilişkili olup, benzer risklerden benzer şekilde etkilenmektedir.

8- Antalya’da turizm dışındaki sektörlerin gelişimini yeterli buluyor musunuz?

Antalya’da turizm dışındaki sektörlerin gelişimi kısmen ilerlese de genel olarak yeterli görmüyorum. Bölge ekonomisi hâlâ büyük ölçüde turizme bağımlı durumdadır. Tarım tarafında, özellikle seracılık, ihracat ve gıda işleme alanlarında ciddi bir kapasite bulunuyor. Bu alanlar istikrarlı şekilde büyümesine rağmen, bu büyüme daha çok düşük ve orta katma değerli üretime dayanıyor. Sanayi ise organize sanayi bölgelerimiz etrafında gelişse de ileri teknoloji üretim, büyük ölçekli yatırım ve yüksek katma değer yaratma konusunda sınırlı kalmaktadır. Turizm dışındaki hizmet sektörü (lojistik, sağlık, eğitim vb.) potansiyel taşısa da henüz Antalya ekonomisini dengeleyecek ölçekte değildir. Bu durum, şehrin ekonomik olarak dış şoklara açık kalmasına neden olmaktadır. Özetle, Antalya’da turizm dışı sektörler gelişiyor; ancak bu gelişim, ekonomiyi çeşitlendirecek ve riskleri dengeleyecek düzeye henüz ulaşmış değildir.

9- Kent ekonomisinin çeşitlenmesi için hangi adımlar atılmalı?

Öncelikle tarımın yapısı dönüştürülmelidir. Antalya güçlü bir üretim merkezi olmasına rağmen hâlâ büyük ölçüde ham ürün satmaktadır. Oysa gıda işleme, markalaşma, paketleme ve ihracat odaklı üretim teşvik edilirse birim başına gelir ciddi şekilde artar. Bu dönüşüm, tarımı tek başına bir geçim alanı olmaktan çıkarıp sanayiyle entegre bir yapıya kavuşturur. Sanayi tarafında ise nicelik değil, nitelik odaklı büyüme gerekmektedir. Klasik düşük teknoloji üretim yerine; tarım teknolojileri, yenilenebilir enerji ekipmanları, medikal ürünler ve otomasyon gibi alanlara yönelim sağlanmalıdır.

Hizmet sektöründe ise turizm dışı alanların büyütülmesi kritik önem arz etmektedir. Sağlık hizmetleri, eğitim, yazılım ve dijital hizmetler gibi alanlar Antalya’da yıl boyu gelir yaratabilecek potansiyele sahiptir. Özellikle uzaktan çalışma trendiyle birlikte şehrin “yaşam kalitesi yüksek üretim merkezi” olarak konumlandırılması mümkündür.

10- Antalya’da yatırım yapmayı düşünen girişimciler için öne çıkan fırsatlar ve dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Antalya’da yatırım yaparken en sık yapılan hata, “sezonluk düşünmektir.” Başarılı yatırımlar genellikle 12 ay gelir üreten, döviz kazandıran ve mümkünse ihracata dayalı modellerdir. Tarım ve gıda sektörünü, gelişme potansiyeli en yüksek ve en rasyonel alanlardan biri olarak görüyorum. Katma değerli tarım ürünleri, organik üretim ve özellikle ihracata yönelik paketleme–işleme yatırımları Antalya’da önemli bir büyüme potansiyeli taşımaktadır. Burada asıl fırsat, ham üretimden ziyade markalaşma ve işlenmiş ürün tarafındadır. Sanayi tarafında ise klasik üretim yerine niş ve verimlilik odaklı alanlar tercih edilmelidir. Tarım teknolojileri (agritech), soğuk zincir çözümleri, otomasyon sistemleri ve enerji verimliliği sağlayan ekipmanlar gibi alanlar; hem yerel ihtiyaçtan beslenmesi hem de ihracat potansiyeli taşıması nedeniyle gelişime açıktır. Turizme girmek isteyenler için ise geleneksel otel yatırımlarını, yüksek rekabet ve maliyetler nedeniyle riskli buluyorum. Bunun yerine sağlık turizmi, yaşlı bakım hizmetleri, spor turizmi veya uzun süreli konaklama gibi daha spesifik ve yıl geneline yayılan segmentler daha avantajlıdır.

11- Rusya-Ukrayna savaşı ile İsrail-İran geriliminin Antalya turizmi ve ekonomisi üzerindeki etkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Rusya-Ukrayna savaşı ile İsrail-İran gerilimini birbirinden ayrı değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum. Rusya-Ukrayna savaşı, Antalya’yı doğrudan etkileyen bir krizdir. O dönemde üçüncü büyük pazarımız olan Ukrayna’dan bugün maalesef yalnızca sembolik düzeyde misafir ağırlayabiliyoruz. Ayrıca bu savaşın etkisiyle Rusya pazarı da istenilen düzeyde ivme kazanamamıştır. Bunun yanı sıra finans sistemine yönelik yaptırımlar nedeniyle gerek Rusya merkezli seyahat acenteleri gerekse Rus turistlerin harcama ve ödeme süreçlerinde yaşanan sıkıntılar kısmen devam etmektedir. İsrail-İran gerilimi ise daha çok bölgesel güvenlik algısı üzerinden etkili olmaktadır. Orta Doğu’da tansiyon yükseldikçe turistlerin bölgeye yönelik risk algısı artmakta, bu da talebi zayıflatabilmektedir. Aynı zamanda hava sahası ve uçuş rotalarındaki değişiklikler ulaşım maliyetlerini artırırken, petrol fiyatlarındaki yükseliş turizm işletmeleri için ciddi bir maliyet unsuru haline gelmektedir. Sonuç olarak Antalya ekonomisi, turizme olan yüksek bağımlılığı nedeniyle bu tür jeopolitik gelişmelere oldukça hassastır. Bu etkiler kısa vadede talep ve fiyat dalgalanmaları yaratırken, uzun vadede pazar çeşitlendirme ihtiyacını daha görünür hale getirmektedir.

12- Türkiye ekonomisinin mevcut gidişatını nasıl yorumluyorsunuz? Enflasyon ve maliyet artışları iş dünyasını nasıl etkiliyor?

Genel çerçevede bakıldığında iş dünyası şu anda belirsizlik, maliyet baskısı ve finansmana erişim zorluğu ile mücadele etmektedir. Bu süreçte en dayanıklı firmalar genellikle maliyet kontrolünü iyi yapan, döviz geliri olan ve operasyonel verimliliğini artırabilenlerdir. Buna karşılık döviz kurunun seviyesi, ihracat yapan firmalar için zorlayıcı olabilmektedir. Buna yüksek enflasyon da eklendiğinde rekabet gücü kalıcı şekilde zedelenmektedir. Maliyet tarafında özellikle enerji, kira, işçilik ve finansman giderlerindeki artış, işletmelerin kâr marjlarını ciddi şekilde etkilemektedir. Özellikle sabit gelirli firmalar bu baskıyı daha yoğun hissetmektedir. Aynı zamanda krediye erişimin zorlaşması ve faizlerin yüksek olması, yatırım iştahını da sınırlamaktadır. Enflasyonun uzun süredir yüksek seyretmesi ise iş dünyası açısından en kritik sorunlardan biri haline gelmiştir. Çünkü fiyatlama davranışı bozulmakta; firmalar maliyetlerini öngörmekte zorlandığı için ya sık fiyat güncellemek zorunda kalmakta ya da riskten kaçınmak adına yüksek fiyat belirlemektedir. Bu durum talebi baskılamakta ve iç piyasada daralma yaratabilmektedir.

13- Bu genel tabloyu Antalya özelinde değerlendirdiğinizde iş dünyasının en büyük yapısal sorunları neler?

Antalya özelinde iş dünyasının temel yapısal sorunları, ekonominin karakterinden kaynaklanmaktadır. En belirgin sorun, turizme aşırı bağımlılıktır. Bu durum talebi mevsimsel hâle getirmekte ve işletmelerin gelir akışını düzensizleştirmektedir. Sezon dışı dönemlerde kapasite kullanımı düşmekte, bu da finansal sürdürülebilirliği zorlaştırmaktadır. Buna paralel olarak şehrimizde düşük katma değerli üretim yapısı öne çıkmaktadır. Tarım ve sanayi faaliyetlerinin çoğunlukla ham üretim veya basit işleme seviyesinde kalması; markalaşma, ileri teknoloji ve Ar-Ge eksikliği nedeniyle birim başına gelirin artırılmasını zorlaştırmaktadır. Bir diğer önemli sorun ise ölçek problemi ve KOBİ ağırlıklı yapıdır. İşletmelerimiz genellikle küçük ve orta ölçekli olduğu için finansmana erişim, kurumsallaşma ve verimlilik konularında zorluk yaşamaktadır ve bu durum rekabet gücümüzü sınırlandırmaktadır. Ayrıca yüksek maliyetler ve enflasyon baskısı, işletmelerimizin kârlılığını aşındırmaktadır. Enerji, kira ve işçilik giderlerindeki artış, şehrimizdeki tüm sektörler üzerinde ciddi bir baskı yaratmaktadır.

14- Dijitalleşme ve yeşil dönüşüm konusunda iş dünyası yeterince hazır mı?

Kısmen hazır, ancak genel olarak yeterli değildir. Türkiye’de iş dünyasında dijitalleşme ve yeşil dönüşüm farkındalığının son yıllarda belirgin şekilde arttığını görüyorum. Özellikle büyük şirketler ve ihracat yapan firmalar bu alanlarda ciddi adımlar atsa da tablo henüz bütüncül görünmemektedir. Dijitalleşme tarafında birçok işletme hâlâ temel seviyede ilerlemekte ve yatırımlar çoğu zaman operasyonel verimlilikten ziyade “zorunluluk” nedeniyle yapılmaktadır. KOBİ’lerde ise hem finansman hem de nitelikli insan kaynağı eksikliği, dönüşümü yavaşlatmaktadır. Yeşil dönüşüm tarafında ise durum daha da kritiktir. Avrupa Birliği regülasyonları (özellikle karbon düzenlemeleri) nedeniyle ihracatçı firmalar bu sürece daha hızlı adapte olmaya çalışırken; enerji verimliliği, karbon ayak izi ölçümü ve sürdürülebilir üretim konularında geniş bir kesim henüz başlangıç aşamasındadır. Çoğu firma için bu dönüşüm hâlâ stratejik bir gereklilikten ziyade bir maliyet unsuru olarak görülmektedir.

15- Son olarak, genç iş insanlarına ve girişimcilere çalışma hayatına dair en önemli önerileriniz neler olur?

Bugünün iş dünyasında öne çıkanlar, sadece çok çalışanlar değil; öğrenme hızını yüksek tutan, değişime adapte olabilen ve değer üreten becerilere yatırım yapanlardır. Bu nedenle teknik bilgi kadar analitik düşünme, iletişim ve problem çözme yetkinliklerini geliştirmek, genç girişimciler için kritik önem taşımaktadır. Ayrıca mümkün olduğunca erken dönemde uluslararası perspektif kazanmak, gençlerimiz için uzun vadede ciddi bir avantaj sağlayacaktır. Bir diğer önemli nokta ise risk yönetimidir. Girişimcilik cesaret gerektirir; ancak kör risk değil, hesaplanmış risk almak gerekir. Küçük başlayıp hızlı öğrenmek, hatalardan ders çıkarmak ve esnek kalmak, gençler için sürdürülebilir başarıyı beraberinde getirecektir.

YENİ TÜR ASLANAĞZI

Serik ilçesi Belek bölgesinde karanfil fide üretimi ve suda lale üretimiyle çeşitli kesme çiçek türlerinin üretiminin yapıldığı firma, yeni bir kesme çiçek türü olarak 'aslanağzı' üretim sürecini başarıya ulaştırdı ve ilk ihracatını da bu yıl gerçekleştirdi.

DAHA HIZLI VE DAYANIKLI

Ziraat mühendisi Anıl Yolcular, "Yeni üretimini yaptığımız çeşit aslanağzı ve bu sene ilk denememizi yapmaktayız. 7 dönümlük alanda yaklaşık 1 milyon dallık çiçek üretimi ve ihracatı planlıyoruz. Antalya'da kesme çiçek sektörü en çok karanfil üretimi ve ihracatı yapıyor. Fakat biz alternatif, yeni ürünler üzerine de çalışmalar yapıyoruz. Örneğin bu yeni ürünün karanfile göre işçiliği daha az ve daha hızlı gelişiyor. Hastalık ve zararlılara karşı dayanımı daha fazla" dedi.

İLK İHRACAT AVRUPA'YA

Aslanağzı çiçeğinin ilk ihracatının Avrupa ülkelerine başladığını açıklayan Anıl Yolcular, "Şu an Avrupa ülkelerinin tamamına ihracat yapmaktayız. İlerleyen dönemlerde diğer ülkelere de yapmayı planlıyoruz. Üretim sezonunu 1 yıl boyunca kademeli olarak tutmaktayız. Hızlı gelişen bir sektör olduğu için haftalık ihracatlar, haftalık kesimler yapmaktayız. Yani bu hafta mesela bir bölgenin dikimini yaptıysak diğer bölgede kesim yapmaktayız. 5 rengimiz mevcut, beyaz, pembe, kırmızı, turuncu ve sarı renklerin üretimi yapılmakta. Talebinin artacağını düşünüyorum. Çünkü artık alternatif ürünlerin de yetiştirilmesi gerekmekte. Herkes aynı ürünü yetiştirdiği zaman bu ürünün katma değeri düşüyor" diye konuştu.

Dün doların satış fiyatı 44,4534 lira, euronun satış fiyatı ise 51,1923 lira olmuştu.

Başkan Necati Şenyiğit, “Esnaf maddi anlamda ciddi sıkıntıda. Özellikle Kasım-Aralık aylarında esnaf bir finansman sıkıntısı içerisindeydi. O dönem de Vergi Dairesi, Maliye, Sosyal Güvenlik Kurumu gibi mercilere yapılandırma çıkarılması konusunda yazılarımız oldu. Hâlen de söylüyoruz, süreç ilerliyor, yapılandırma şart” dedi.

HERKES SIKINTILI
Antalya Serbest Mali Müşavirler ve Muhasebeciler Odası Başkanı Necati Şentiğir, “Söz konusu sıkıntı tüm sektördeki esnaflarda var. Muhasebe ile uğraşan kişiler beni daha iyi anlayacaktır ki bir-iki yıllık esnaf olan kişiler bu tarz zorluklar yaşayabilir ancak 10-15 yıl boyunca esnaflık yapan kişiler bu tarz dönemlerde zorluk yaşamazdı. Eskiden böyleydi, şimdi herkes, her sektörden, her yaştan esnaf bu noktada ciddi problem yaşıyor. 10 yıllık mükelleflerimiz bile ciddi sıkıntı içerisinde” diye konuştu.

RAFLAR BOŞ KALIYOR
Başkan Şentiğir, “Günümüzde Vergi Dairesi alacaklarını tahsil etme konusunda teknolojinin de yardımıyla oldukça ilerledi ancak esnaf nakit sıkıntısında kıvranıyor. Bankalar esnafa para verme konusunda oldukça titiz davranıyor. Esnaf bu sebeple para alamıyor. Bankadan para alamayınca dükkândaki ürünlerini kullanmak zorunda kalıyor, hâl böyle olunca dükkân rafları boş kalıyor” dedi.

ÇARKIN DÖNMESİ İÇİN YAPILANDIRMA ŞART
Şenyiğit sözlerini, “Döngünün sağlanması için bir noktada rahatlama yapılması, rahatlama sağlayacak bir uygulamanın hayata geçirilmesi gerekiyor. Tabii ki Vergi Dairesi alacağı vergiyi tahsil edecek ancak bu biraz daha esnetilebilir. Kredi muslukları biraz daha açılabilir çünkü bu çarkın dönmesi gerekiyor. Matrahı artıralım demiyorum ama borçlar ile alakalı bir yapılandırma çıkarılması gerekiyor. Yapılandırmanın bizim camiamız ile, Serbest Mali Müşavirler ve Muhasebeciler Odası ile istişare edilerek çıkarılması gerektiği kanısındayım” ifadeleri ile sonlandırdı.

Diğer üreticilerden farklı olarak planlı ve sıralı ekim sistemi uyguladıklarını belirten Günaydın, "Her gün taze ürün hasat etmeyi hedefliyoruz ve bunu başarıyoruz. Yılın her günü kesintisiz üretim gerçekleştiriyoruz" dedi.
Üretilen mantarların büyük bölümünü restoran ve otellere doğrudan ulaştırdıklarını kaydeden Günaydın, " Mantarlar, tedarikçiler aracılığıyla pazarlara sevk ediliyor. İç piyasada talep yüksek olduğu için henüz ihracat seviyesinde değiliz" diye belirtti.
İstiridye mantarı üretiminin bazı zorluklar barındırdığını belirten Günaydın, sektöre girmek isteyenlere üretimi tavsiye ettiğini ancak sürecin dikkat ve bilgi gerektirdiğini vurguladı. Yeni başlayacak üreticilerin karşılaşabileceği sorunları azaltmak amacıyla bilgilendirici uygulama ve danışmanlık projeleri üzerinde çalıştıklarını kaydetti.
Yurt dışındaki gelişmeleri yakından takip ettiklerini belirten Günaydın, Almanya'da teknik incelemelerde bulunduklarını, Çin ve Polonya'da faaliyet gösteren üreticilerle temaslarının sürdüğünü ifade etti.

Gelecek hedeflerine ilişkin değerlendirmede bulunan Günaydın, istiridye mantarı üretiminde daha stabil ve standart bir sistem oluşturmayı amaçladıklarını belirtti. Günaydın, beyaz mantarda olduğu gibi verimli ve oturmuş bir üretim modeli kurmayı hedeflediklerini söyledi.
Uzun vadede farklı mantar türlerinin üretileceği bir "mantar köyü" projesi planladıklarını dile getiren Günaydın, enoki, shiitake ve aslan yelesi gibi türlerin üretimi için çalışmalar yürüttüklerini kaydetti.
Eğitim hayatına da yeniden yön verdiğini belirten Günaydın, YKS'ye başvurduğunu ve ziraat alanında lisans eğitimi almayı hedeflediğini sözlerine ekledi.