ANTALYA’NIN Konyaaltı ilçesine bağlı Uncalı Mahallesi, Antalya’nın batı kıyısında yer alan, geçmiş dönemlerden modern yerleşime uzanan bir geçmişe sahip mahallelerden biri. Günümüzde yoğun nüfusuyla Konyaaltı’nın önemli yerleşim bölgelerinden biri olarak bilinen Uncalı, coğrafi konumu ve kentsel dönüşümüyle dikkat çekiyor. Ancak bugün lüks sitelerin ve geniş caddelerin yükseldiği bu bölge, çok değil 30-40 yıl öncesine kadar uçsuz bucaksız narenciye bahçeleri, pamuk tarlaları ve hayvancılıkla geçinen yerel halkın kullanımındaydı.
Antalya bölgesi, antik çağlardan günümüze kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yaptı. M.Ö. VIII. yüzyıldan itibaren Pamfilya olarak bilinen bu topraklarda, antik dönem yerleşimleri, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı kültürel izlerini taşıyor. Bölge merkezinin adı olan ‘Antalya’ da Bergama Kralı II. Attalos tarafından M.Ö. II. yüzyılda kurulmuş olan Attaleia’dan türedi.
Konyaaltı’nın bulunduğu alan ise antik dönemde Pamfilya ve Likya sınırları içinde yer aldı ve bölgenin kıyı kesimlerinde yer alan Olbia gibi antik kentler, bölgenin tarihi sürekliliğini gösteriyor. Uncalı, sahil şeridindeki bu antik liman kentlerinin iç kısımlardaki tarımsal art alanı olarak stratejik bir öneme sahipti.
OSMANLI KAYITLARINDA 3 FARKLI İSİM
Uncalı isminin kökenine dair resmi kayıtlara bakıldığında, semtin isminin tek bir formda kalmadığı görülüyor. Osmanlı dönemi temettuat ve nüfus defterlerinde bölge; ‘Uncalı’, ‘Unculu’ ve ‘Önceli’ isimleriyle anılıyor.
Özellikle ‘Önceli’ ismi, tarihçilere göre bölgeye yerleşen Yörük-Türkmen boylarına işaret ediyor. Bu durum, mahallenin modern bir semte dönüşmeden önce konar-göçer kültürün kışlak alanı olduğunun en somut kanıtı olarak kabul ediliyor.
ADI TAHIL BEREKETİNDEN Mİ GELİYOR?
Resmi kayıtların ötesinde, yerel sözlü tarihte ‘Uncalı’ ismine dair güçlü bir inanış daha hakim: Un değirmenleri. Eskiden uçsuz bucaksız tarım arazilerinin bulunduğu bu bölge, civar köylerden gelen buğdayların işlendiği bir merkezdi. Halk arasında "Unun olduğu yer’, ‘Uncuların bölgesi’ tabirlerinin zamanla ‘Uncalı’ya evrildiği düşünülüyor.
TARLALARDAN PRESTİJLİ SEMTE
Bugün Antalya Emniyet Müdürlüğü ve Uncalı Kent Mezarlığı gibi şehre damga vuran noktalara ev sahipliği yapan mahalle, 90’lı yıllara kadar narenciye ve pamuk tarlalarıyla kaplıydı. Pamuğun yanı sıra bölge halkı bu topraklarda susam ve yer fıstığı da çokça yetiştirirdi. Kentsel dönüşümle birlikte çehresi tamamen değişse de ismi yüzyıllar öncesindeki tarımsal ve toplumsal kökenlerini korumaya devam ediyor.
Antalya’nın tarihi hafızasında önemli bir yer tutan Uncalı ismi, Osmanlı’nın çiftlik yerleşimi kültüründen günümüzün modern şehir yaşamına uzanan kültürel bir köprü görevini görüyor.