İSTANBUL'UN en eski yerleşimlerinden biri olan Beşiktaş, günümüzde hem bir İstanbul semti hem de Türkiye’nin en köklü spor kulüplerinden biri olan Beşiktaş Jimnastik Kulübü’nün (BJK) adını taşıyor. Peki bu adı semte kim, nasıl verdi? Tarih boyunca farklı kültürlerin etkisinde kalan bu eski yerleşimin ismi, bugün kulağımıza hem gündelik hem de mistik bir hikaye gibi geliyor.
TARİHİN DERİNLİKLERİNE YOLCULUK
Beşiktaş’ın bulunduğu bölge, Bizans döneminde liman ve bağlama yeri olarak stratejik bir konumdaydı. O dönemlerde 'Diplokionion' adıyla bilindiği, Yunanca’da 'çift sütun' anlamına geldiği kayıtlarda geçer; bu isim, Boğaz’a girişteki iki sütunla ilişkilendiriliyordu.
Osmanlı egemenliği ile birlikte ise bu semtin adı zamanla Türkçeleşmeye başladı ve farklı anlatılar ortaya çıktı.
BEŞİKTAŞ İSMİNİN KÖKENİ
Bugün kullanılan Beşiktaş adı Türkçede iki kelimenin birleşiminden geliyor.
-
Beşik → 'bebek beşiği'
-
Taş → 'taş'
Yani kelime anlamı olarak 'Beşik Taşı / Beşik gibi taş' demek.
EFSANEVİ RELİK VE KİLİSE HİKAYESİ
Bazı kaynaklara göre (özellikle Bizans dönemini anlatan anlatılarda), bölgede bir kilise vardı ve buraya Kudüs’ten getirildiğine inanılan bir Hz. İsa’nın beşiğinin taşı konulmuştu. Bu taş, semtin halkı tarafından kutsal sayıldı ve bölge buna atfen 'beşik taşı' olarak anılmaya başladı.
BEŞ TAŞ-DENİZ BAĞLAMA DİREKLERİ
Bir başka yaygın teoriye göre Osmanlı döneminde Barbaros Hayreddin Paşa, yaptığı deniz bağlama direklerini (ya da taşlarını) sahile dikti. Bu taşların sayısı beş olduğu için halk arasında önce 'beş taş' diye anıldı, zamanla dil değişimiyle Beşiktaş şeklini aldı.
COĞRAFİ VE KÜLTÜREL SENTEZ
Bazı tarihçilere göre isim, her ne kadar Türkçede 'beşik taşı' anlamına gelse de Bizans ve Osmanlı kültürel etkilerinin birleştiği bir 'yer adı dönüşümü' ile oluştu. Bir dönem adı 'Taş Beşik / Kune Petro' gibi şekillerde de anıldı.
İSMİN SEMTE VE SPOR KLUBÜNE YANSIMASI
Beşiktaş’ın adı önce semtin kendisine yerleşti, ardından bu yerleşimde kurulan spor kulübü ismi olarak benimsendi. Beşiktaş Jimnastik Kulübü, 1903’te bu semtte lokal gençler tarafından kuruldu ve semtin kültürel kimliğinin bir parçası haline geldi. Bugün semtin adıyla özdeşleşen kulüp, sadece Türkiye’de değil dünyada da 'Beşiktaş' adıyla bilinir hale geldi.
Beşiktaş’ın adı, sadece iki kelimenin birleşiminden ibaret değildir. Bir yandan kültürel efsaneleri, diğer yandan coğrafi ve tarihi pratikleri içinde barındıran zengin bir geçmişi simgeliyoır İster 'beşik taşı' efsanesini, ister 'beş taş' anlatısını esas alalım, ortak nokta tarihin her çağa bu semte kendi damgasını vurduğu gerçeği.