HAVALARIN soğumasıyla birlikte soğuk algınlığı, nezle ve boğaz ağrısı şikâyetleri de artış gösteriyor. Kış aylarında hastalıklardan korunmak isteyen milyonlarca kişi, bağışıklık sistemini güçlendirdiği düşüncesiyle C vitamini takviyelerine yöneliyor. Özellikle boğazda yanma, burun akıntısı ve halsizlik başladığında yüksek dozda C vitamini kullanmak, toplumda yaygın bir alışkanlık olarak öne çıkıyor. Ancak bilimsel araştırmalar, bu konudaki bilinen bazı doğruların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Çünkü C vitamini vücudun ihtiyaç duyduğu önemli bir besin öğesi olsa da hastalık başladıktan sonra alınan takviyenin beklenen etkiyi göstermesi her zaman mümkün olmuyor.
HASTALIK BAŞLADIKTAN SONRA ALMAK AYNI ETKİYİ GÖSTERMİYOR
C vitamininin bağışıklık sisteminin normal işleyişinde önemli görevleri bulunuyor. Antioksidan özelliği sayesinde hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunan bu vitamin, aynı zamanda kolajen üretimi ve vücudun çeşitli dokularının sağlıklı kalması için de gerekiyor. Ancak bu özellikler, C vitamininin soğuk algınlığını tek başına önlediği veya hastalığı tedavi ettiği anlamına gelmiyor.
ABD Ulusal Sağlık Enstitülerinin (NIH) Besin Takviyeleri Ofisi tarafından paylaşılan bilimsel değerlendirmelerde, C vitamininin düzenli olarak kullanılmasının genel nüfusta soğuk algınlığına yakalanma riskini belirgin biçimde azaltmadığı belirtiliyor. Bununla birlikte düzenli tüketimin, hastalığın süresinde küçük bir azalma sağlayabildiğine ilişkin bulgular bulunuyor.
Araştırmalarda dikkat çeken asıl ayrıntı ise takviyenin ne zaman kullanıldığı. Hastalık belirtileri ortaya çıktıktan sonra C vitamini almaya başlamanın, soğuk algınlığının süresini veya şiddetini azaltmada tutarlı bir fayda sağladığı gösterilebilmiş değil. Dolayısıyla boğaz ağrısı başladıktan sonra yüksek dozda vitamin almak, hastalığı kısa sürede atlatmanın garantisi olarak görülmemeli.
DÜZENLİ TÜKETİMİN ETKİSİ DAHA FARKLI
C vitaminiyle ilgili bilimsel veriler, düzenli tüketim ile hastalık başladıktan sonra takviye almaya başlanması arasında önemli bir fark bulunduğunu ortaya koyuyor.
Cochrane tarafından değerlendirilen araştırmalarda, düzenli C vitamini kullanımının yetişkinlerde soğuk algınlığının süresini ortalama yüzde 8, çocuklarda ise yüzde 14 oranında azaltabildiği bildirildi. Ancak bu sonuçlar, herkesin mutlaka takviye kullanması gerektiği anlamına gelmiyor.
Üstelik düzenli C vitamini tüketimi, toplumun genelinde soğuk algınlığına yakalanma ihtimalini önemli ölçüde ortadan kaldırmıyor. Yoğun fiziksel efor altında bulunan veya aşırı soğuğa maruz kalan kişilerde ise farklı sonuçlar elde edilmiş durumda.
FAZLASI DAHA FAZLA FAYDA ANLAMINA GELMİYOR
Kış aylarında yapılan hatalardan biri de C vitamininin ne kadar fazla alınırsa bağışıklığın o kadar güçleneceğini düşünmek. Oysa vücudun ihtiyaç duyduğundan daha fazla vitamin almak, beklenen yararı sağlamadığı gibi bazı sağlık sorunlarına da yol açabiliyor.
Yüksek miktarda C vitamini tüketimi ishal, mide bulantısı ve karın krampları gibi sindirim sistemi şikâyetlerine neden olabiliyor. Özellikle demir birikimine yol açan hemokromatozis hastalığı bulunan kişilerin yüksek doz C vitamini konusunda dikkatli olması gerekiyor.
NIH verilerine göre yetişkinler için günlük C vitamini üst alım sınırı 2 bin miligram olarak belirlenmiş durumda. Bu miktar önerilen günlük ihtiyaç değil, aşılmaması gereken üst sınırdır. Yetişkinlerin günlük ihtiyacı ise cinsiyete göre değişmekle birlikte yaklaşık 75-90 miligram düzeyinde bulunuyor. Sigara kullanan yetişkinlerin ihtiyaçları da daha yüksek olabiliyor.
C VİTAMİNİ İÇİN ECZANEYE KOŞMADAN ÖNCE MUTFAĞA BAKIN
C vitamini ihtiyacını karşılamak için her zaman takviye ürünlere yönelmek gerekmiyor. Dengeli beslenme programına eklenen doğal besinler de önemli miktarda C vitamini sağlayabiliyor.
Portakal, mandalina, kivi, çilek, kırmızı ve yeşil biber, brokoli, maydanoz ve domates bu vitamin açısından öne çıkan besinler arasında yer alıyor. Sebze ve meyvelerin günlük beslenmede yeterli çeşitlilikte bulunması, vücudun ihtiyaç duyduğu besin öğelerinin karşılanmasına yardımcı oluyor.
Ancak besinlerden alınan vitaminlerin de tek başına hastalıklara karşı kesin koruma sağlamadığı unutulmamalı. Özellikle C vitamini eksikliği bulunmayan kişilerde gelişigüzel takviye kullanımının ek bir avantaj sağlayacağı düşünülmemeli.
BOĞAZ AĞRISI HER ZAMAN VİTAMİN EKSİKLİĞİNDEN KAYNAKLANMIYOR
Boğaz ağrısı, özellikle kış aylarında sık karşılaşılan şikâyetlerden biri. Ancak bu durum her zaman vitamin eksikliğine işaret etmiyor. Viral enfeksiyonlar başta olmak üzere farklı nedenlerle ortaya çıkabilen boğaz ağrısında, altta yatan sebebin belirlenmesi önem taşıyor.
Şikâyetlerin uzun sürmesi, giderek ağırlaşması, yüksek ateşin eşlik etmesi veya nefes darlığı gibi belirtilerin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. C vitamini takviyeleri, enfeksiyonların tanı ve tedavisinin yerine geçmiyor.
Kış aylarında sağlıklı kalmanın yolu yalnızca bir vitamin tabletine güvenmekten değil; dengeli beslenmekten, yeterli uyumaktan, el hijyenine dikkat etmekten ve ihtiyaç halinde sağlık uzmanına danışmaktan geçiyor. Bilimsel verilerin ortaya koyduğu en önemli ayrıntı ise şu: C vitamini vücut için vazgeçilmez olsa da hastalık başladıktan sonra alınan yüksek doz takviye, sanıldığı gibi hızlı bir iyileşme sağlamayabilir.
