Son yıllarda sosyal medyada yayılan asılsız iddialar ve komplo teorileri, yenidoğan topuk kanı tarama testini reddeden ailelerin sayısında artışa yol açtı. Türkiye’de zorunlu bir halk sağlığı uygulaması olan yenidoğan tarama testi, bebeklerde henüz belirti vermeyen ancak ilerleyen dönemde ağır sağlık sorunlarına neden olabilen hastalıkların erken teşhisini sağlıyor.
Opera Yaşam Hastanesi’nden Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Kerem Yıldız, topuk kanının hayati önem taşıdığını belirterek, “Küçük Bir Damla, Büyük Bir Gelecek: Yenidoğan Topuk Kanı Neden Hayat Kurtarır? Son yıllarda yenidoğan tarama testi yani halk arasındaki adıyla topuk kanı uygulaması hakkında kulaktan kulağa yayılan bazı asılsız iddialar ne yazık ki ailelerimizde haklı ama yersiz bir endişeye yol açıyor” ifadelerini kullandı.
TOPUK KANI NEDİR? NİÇİN ALINIR?
Testin önemine dikkat çeken Yıldız, “Bir çocuk hekimi olarak poliklinikte sıkça duyduğum endişeleri açıklığa kavuşturmak ve bir damla kanın bebeğinizin geleceği için neden hayati olduğunu anlatmak istiyorum. Bebekler doğduklarında tamamen sağlıklı görünebilirler. Ancak bazı genetik veya metabolik hastalıklar sinsidir, doğumda hiçbir belirti vermez, bebek büyüdükçe ortaya çıkar” dedi.
Topuk kanı taramasıyla birçok hastalığın erken dönemde tespit edilebildiğini vurgulayan Yıldız, “Topuk kanı taraması fenilketonüri, konjenital hipotiroidi, biyotinidaz eksikliği, kistik fibrozis ve SMA hastalıklarını henüz hiçbir belirti göstermeden yakalamamızı sağlar. Eğer bu hastalıklar ilk günlerde tespit edilmezse geri dönüşü olmayan zeka geriliklerine, organ hasarlarına, büyüme geriliğine ve hayati risklere yol açabilir” ifadelerini kullandı.
Erken teşhisin tedavi başarısını artırdığını belirten Yıldız, “Oysa erken teşhisle basit bir diyet değişikliği veya ilaç tedavisiyle bu çocukların akranları gibi tamamen sağlıklı bir ömür sürmesi sağlanır” diye konuştu.
‘STERİL KOŞULLARDA GÜVENLİ BİR İŞLEM’
Toplumda yer alan yanlış bilgilere de değinen Yıldız, “Topuk kanı alınırken bebeğime hastalık bulaşır mı? Kesinlikle hayır. Topuk kanı alma işlemi tamamen steril şartlarda gerçekleştirilir. Kullanılan küçük iğneler tek kullanımlıktır ve işlem bitince tıbbi atığa atılır” dedi.
İşlemin güvenli olduğuna dikkat çeken Yıldız, “Bebeğinize dışarıdan herhangi bir madde, sıvı veya aşı enjekte edilmez. Sadece özel bir filtre kağıdına birkaç damla kan sızdırılır. Bu işlemin enfeksiyon riski, evde parmağınıza iğne batmasından daha fazla değildir” ifadelerini kullandı.
‘GENETİK VERİ TOPLANMIYOR’
Sosyal medyada yer alan iddiaları da yanıtlayan Yıldız, “Bebeğimin genetik verileri kopyalanıyor mu, bu kanlar yurt dışına mı gidiyor? Topuk kanı örnekleri DNA haritası çıkarmak veya genetik klonlama yapmak için alınmaz. Örnekler Sağlık Bakanlığı’nın Ankara ve İstanbul’daki ulusal laboratuvarlarına gönderilir” dedi.
Yıldız, “Burada sadece belirli hastalıkların taraması yapılır. Test sonuçları temiz çıkan örnekler yasal saklama sürelerinin ardından tıbbi atık kurallarına uygun olarak imha edilir. Kimsenin verisi üçüncü şahıslarla paylaşılmaz” diye konuştu.
‘REDDETME HAKKI VAR AMA ÇOCUK HAKLARI ÖNCELİKLİDİR’
Ebeveynlerin bilgilendirme sonrası reddetme hakkı bulunduğunu hatırlatan Yıldız, “Reddetme hakkım var mı? Vermezsem ne olur? Bir ebeveyn olarak çocuğunuz için en iyisini isteme hakkınız var, ancak tıp hukukunda ve çocuk haklarında çocuğun yüksek yararı her şeyin üstündedir” ifadelerini kullandı.
Yıldız, “Topuk kanını reddetmek, bir çocuğun erken teşhisle kurtarılabilecek bir hastalıktan dolayı engelli kalmasına göz yummak demektir. Bu durum sağlık tedbiri kararlarını gündeme getirebilir” dedi.
‘KORKUYA DEĞİL BİLİME KULAK VERİN’
Pandemi sonrası artan yanlış bilgi akışına dikkat çeken Yıldız, “Sosyal medyada doğruluğu teyit edilmemiş, arkasında hiçbir tıbbi unvanı olmayan kişilerin iddiaları yüzünden çocuklarınızın geleceğini riske atmayın. Doğumdan sonraki ilk günlerde topuktan alınacak birkaç damla kan evladınızın bir ömür boyu sağlıkla gülümsemesinin anahtarıdır. Bebeğinizi korumak isterken onu tıbbın koruyucu şemsiyesinden mahrum bırakmayın. Aklınıza takılan her soruyu internete değil, biz çocuk hekimlerine güvenle sorabilirsiniz” dedi.
