TÜRKİYE'DE mülkiyet hukuku ve kamu yatırımları arasında uzun yıllardır bitmeyen bir denge arayışı var. Özellikle geçmiş dönemlerde inşa edilen ancak hukuki süreçleri tam olarak tamamlanmayan yol, okul, hastane ve karakol gibi kamu binaları, bugüne kadar binlerce mülkiyet davasına neden oldu. Meclis gündemine gelen son kanun teklifi ise bu karmaşık yapıyı kökten değiştirmeyi ve kamunun sırtındaki bu hukuki yükü tamamen ortadan kaldırmayı hedefliyor.
İşte milyonlarca vatandaşı ve mirasçıyı doğrudan ilgilendiren yeni düzenlemenin detayları:
FİİLİ KULLANIM RESMİYET KAZANIYOR: 1956 ÖNCESİNDE YENİ STATÜ
Yeni yasa teklifinin en radikal kararlarından biri, 1956 yılı öncesine dayanan taşınmazları kapsıyor. Geçmişte resmi kamulaştırma prosedürleri eksik kalmış ya da tamamlanmamış olsa bile, eğer bir arazi onlarca yıldır fiilen kamu hizmeti (yol, okul, sağlık tesisi vb.) için kullanılıyorsa bu araziler artık hukuken de kamulaştırılmış sayılacak.
TAPU İADESİ DÖNEMİ KAPANIYOR: TAZMİNAT ESKİ DEĞERDEN
Düzenleme, eski mülk sahipleri ve onların mirasçıları için kritik bir sınırı beraberinde getiriyor. Artık bu tür araziler için 'tapu iadesi' veya yeniden mülkiyet hakkı talep etmek hukuken mümkün olmayacak.
Vatandaşların hak arayabileceği tek alan ise tazminat boyutu olacak. Burada ise güncel piyasa fiyatları geçerli olmayacak; tazminat miktarı, taşınmazın kamu hizmetine ilk ayrıldığı tarihteki rayiç bedel üzerinden hesaplanarak sabitlenecek.
SÜPRİZ MADDE: DEVAM EDEN DAVALAR REDDEDİLECEK
Teklifin en çok tartışılacak yönlerinden biri de halihazırda mahkemelerde olan dosyaları ilgilendiriyor. 1963 yılından sonra açılan ve halen yargı süreci devam eden 'kamulaştırmasız el atma' ile 'bedel talebi' davalarının yeni yasa doğrultusunda reddedilmesi öngörülüyor.
Dava süreçleri sonlandırılan bu taşınmazlar doğrudan ilgili kamu kurumları adına tescil edilecek. Ayrıca bu davalardaki harç ve vekalet ücretleri de yüksek yüzdelik oranlar yerine, sabit (maktu) bir tutar üzerinden uygulanarak tarafların büyük yargılama giderleriyle karşılaşmasının önüne geçilecek.
Özetle bu düzenleme yasalaştığında, kamu kurumları onlarca yıllık dava bütçelerinden ve bürokratik engellerden kurtulurken ellerinde çok eski yıllara ait kamulaştırılmamış tapu bulunan vatandaşlar ve varisler için hak arama sınırları tamamen değişmiş olacak.
