Prof. Dr. İsmail Tufan
İnsan yaşlandıkça ahlaki-etik değerleri daha çok önemsiyor; bir yaşlı adam bunları söylerken, aklımdan yaşlılarla ilgili olaylar film şeridi gibi geçiyor.
Yaşlandıkça kavramı zaten belirsiz bir kavramdır. Bunu 10 yaşındaki bir çocuk 14 yaşına geldiğinde de söyleyebilir, 80 yaşındaki bir insan 90’nına eriştiğinde de söylenebilir. Yani “yaşlandıkça” denildiğinde, yaşlı olunduğunda demek istendiğini ima edenler, aslında hiçbir şeyi ifade edemediklerinin farkına varmalıdır.
İnsanın doğum tarihi ve ahlaki-etik değerleri arasında ilişki kurulmasını da anlamak zordur. Sohbet ettiğim yaşlı adam, yaşlandıkça kendisinin ahlaki ve etik değerlere önem verdiğini söylerken, aynı zamanda daha önceleri bunlara değer vermediğini de söylemiş olduğunun farkında değildi.
Eşi öldükten sonra kocasından bir ev miras kalan yaşlı bir kadınla Ankara’da tanışmıştım. Gençliğini bu evde geçiren ve iki çocuk yetiştiren bu kadın, eşinin ölümünden sonra tek başına kaldığı evi kiraya verip başka bir eve taşınıyor. Çocukları, annelerine yardımcı olmak için ev kirasını ve evle ilgili bütün işlemleri, kendileri hallediyor. Her aybaşı geldiğinde ev kirasını annelerine verip, kadıncağızın kendi geçimini sağlamasını mümkün kılmasını sağlıyorlar.
Teoride böyle iken, yaşlı kadına çocukları ev kirasını vermiyor. Babalarından kalan evin kirasını kendi ceplerine indiriyorlar. Buna karşın annelerine şu harcama yapıldı, bu tamirat oldu gibi hikâyeler anlatıp, parayı niçin vermediklerine gerekçeler uyduruyorlar. Kadının neyse ki ufak bir dul aylığı var. Bununla kıt kanaat geçiniyor. Ama çocuklarının annelerine karşı yaptıkları bu davranış ne insaniyete ne de ahlaka sığıyor. Demek ki insan ne yaşlandıkça ne gençken ne de yaşlı olduğunda ahlaklı olabilir.
Ahlaklı insanı da tanımlamak zor. Bakıyorsunuz ahlaklı dediğiniz adam, hiç de kendisine yakışmayan davranışlara yöneliyor. Ahlaksız dedikleriniz ise, bakıyorsunuz çok erdemli davranışlar sergileyebiliyor. Yaşlılık ve erdem, yaşlılık ve ahlak arasında bağlantılar aramayınız, ahlaklı olmaya çocukluktan başlayınız. O zaman belki, kendi tanımladığınız ve çok övdüğünüz ahlak mertebesine erişebilirsiniz.
İnsanın yaşlı ilerledikçe pek çok yönden değişiyor. Ama ahlak dediğimiz şeyin değişmesi yaşa bağlı değildir. Ahlaklı olmak isteyen herkes hayatı boyunca kendisi üzerindeki çalışmalarını ihmal etmemelidir. Bu ise sadece ahlakla sınırlı olmayıp, diğer yaşam alanlarını da kapsamaktadır. Hayat, insanın kendisi üzerindeki çalışmalarının toplamıdır.