|
|
|
||
Ekim ayına 'Gazeteciler Bayramı' diye giren mesele aslında Osmanlının ilk özel gazetesi Tercüman-ı Ahval gazetesinin 22 Ekim tarihinde yayımlanmaya başlaması.
Kimi arkadaşlarımız 'yok böyle bir bayramımız' dedi.
Kimimiz kutladı, kimisi de hiç umursamadı.
Olsun, birkaç gün de olsa ülke gündemine basını taşıdık!
* * *
Tercüman-ı Ahval aslında demokrasiyi ilk dile getiren gazete.
Agah Efendi ile Şinasi çıkartmışlar. İlk zamanlar pazar günleri yayımlanan gazete, daha sonra haftada üç gün ve ilerleyen süreçte de haftada beş gün yayımlanmaya başlamış.
Tercüman-ı Ahval, Osmanlı döneminin ilk özel gazetesi olmasının yanı sıra basın tarihimizin ilk yayın durdurma cezasını alan gazete olmuş.
Gazete aynı zamanda, Ziya Paşa'nın kaleme aldığı sanılan ve eğitim sistemine sert eleştirilerde bulunan bir yazı sebebiyle Mayıs 1861'de kapatılmış. Gazete ancak belirli koşullara uymak kaydıyla iki hafta sonra tekrar yayımlanmaya başlanmış.
Tercüman-ı Ahval'in ardından 1860-76 yılları arasında ülkedeki gazete sayısı da artıyor.Tabii gazeteciliğin geliştiği bu yıllarda idareyi rahatsız eden yazılar da yazılmaya başlanıyor. Bu durum basını baskı altına almak ve sansür etmek yolunda ilk girişimleri de beraberinde getiriyor. 1864 yılında ilk basın yasası sayılan Matbuat Nizamnamesi çıkarılıyor ve bu nizamname ile gazetecilere hapis ve para cezaları ile birlikte, gazeteler için de geçici ya da süresiz kapatma cezaları gündeme geliyor.
* * *
22 Ekim tarihi bayram değil. Ancak bir başlangıç. O yüzden önemli. Mesela Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval'in ilk sayısında yayınladığı ünlü mukaddimesinde, 'Halkın görevleri olduğu kadar haklarının da bulunduğunu ve bunlardan birinin de ülke menfaati için görüş bildirmek olduğunu' yazması önemli.
Belki de Şinasi'nin Mukaddimesinin son satırları daha da önemli;
Değil mi Tanrı'nın ihsanı akl-ü kalb-ü lisan,
Bu lûtfu etmelidir fikr-ü şükr-ü zikr insan.
'Akıl, gönül ve dil Tanrı'nın insanlara lûtfu değil midir? 'İnsanlar Tanrı'nın bu lûtfunu düşünmeli, ona şükretmeli, ve şükrünü ifade etmelidir.'
Şinasi'nin Mukaddimesi aynı zamanda Tanzimat Edebiyatı'nın miladı sayılır bunun için önemlidir. İlk makale örneğidir.
Tamam, 22 Ekim basın bayramı filan değil ama sektörün içindekiler ve dışındakiler için anlam ifade eden bir tarih.
Not düşülsün...
